فرش آيينه تمام نمای تمدن ايران



فرش به معناي اليافي گستردني است و آنچه بر زمين گسترده شود . دست آفريده هاي پر نقش و نگار ايراني ره آورد زندگي پر تلاش زنان و مرداني است که با شوريدگي نگاره ها و گرمي رنگ دل هاي پاک ممزوج شده است . اين دست آفريده هاي خواب دار گره خورده که قالي ايران نام دارد .

قالي زير اندازي است يک رو ، با تار و پرز و پود ضخيم و پود نازک و با گره . پيشينه قالي در ايران به دوره هخامنشيان مي رسد و در اينکه خاستگاه آن ايران بوده است شک و ترديد وجود ندارد .


هخامنشيان

در سال 1949 ميلادي سرگي رودنگو باستان شناس روسيه هنگام کاوش در گورهاي اقوام سکايي منطقه پازيريک در دامنه هاي جنوبي جبال آلتابي سيبري فرشي کشف شد که از دوران هخمنشيان به جا مانده است . اين فرش که پازيريک نام گرفت ، کاملا از پشم بافته شده است و پودهاي آن به طور شل به تعداد سه بار بين هر دو رديف گره پيچيده شده است . رج شمار اين فرش تقريبا 3600 گره در هر دسيمتر مربع است که در رده فرشهاي نفيس قرار دارد . نوع گره اين فرش از نوع گره معروف به ترکي است رنگ فرش تغير کرده است و به سايه صورتي و سبز تبديل گشته است .

در رديف دوم پس زمينه تصوير حيواني اقسانه اي شبيه به شير بالدار قرار دارد که در اصطلاح به گريفين شهرت دارد . رديف سوم از 24 عدد گوزن شاخ پهن . رديف چهارم ستاره اي شبيه به ستاره هشت و حاشيه پنجم 28 تصوير اسب سواراني که دو نفر در ميان بر روي اسبها نشسته اند يا در کنار آن ايستاده اند . و رديف ششم باز هم تصوير همان حيوان افسانه اي قرار دارد .

اشکانيان

بديهي است که در زمان اشکانيان نيز فرش بافي رونق فراواني داشته است . کشف زيلويي مربوط به قرن هشتم ميلادي در شهر باستاني قومس دال بر اين حقانيت است . مهمترين قطعه کشف شده در شهر قومس قطعه منسوجي است پرزدار به صورت فرفري شکل . البته تکه پرزدار و فردار ديگري از حفاري هاي منطقه حسئلوي ايران به دست آمده است که خيلي قديمي تر و متعلق به 800 سال قبل از ميلاد مسيح است . ولي شايد نتوان آن را فرش قلمداد کرد . از لحاظ ساختار و اسلوب بافندگي تمه فرش شهر قومس داراي پرزهايي است که به طور ساده تارها را در ميان گرفته است . اين تکه در دانشگاه پنسيلوانيا نگهداري مي شود .

ساسانيان

از دوره ساسانيان ، قطعات محدودي از پارچه هاي نفيس و رودوزي هاي فاخر آن دوره به جاي مانده است که خبر از رونق نساجي سنتي ايران مي دهد .

بنا بر نوشته برخي از مورخانان و تاريخ نگاران در تخت طاووس سي قطعه فرش وجود داشته است که هر يک براي سي روز سال بوده و نيز چهار گونه فرش که هر يک گوياي يک فصل سال بوده است . اما مهم ترين فرش ساساني که اطلاعات کاملي از آن توسط مورخان بر جاي مانده است فرش بهارستان معروف به بهار خسرو است .

مساحت اين فرش 2940 متر مربع بوده است با طرح يکي از باغهاي سلطنتي . زمينه آن نخ ابريشم بوده ، صنعت کاران سلطنتي براي نشان دادن نقش زمين از نخ هاي طلا و براي نشان دادن نقش آب از کريستال استفاده کرده بودند .

گفته شده است که قالي را خسرو انوشيروان براي سرسراي کاخ ساساني در تيسفون سفارش داده بود . بر اساس نوشته مورخان پس از حمله اعراب و تسخير مدائن اين قالي به دست اعراب افتاد و قطعه قطعه شد .


ايلخانيان

در زمان ايلخانيان و مغولان به علت نابساماني سياسي کشور فرصتي براي صنعت قالي وجود نداشت اما به لحاظ وجود سنت و ساير صنايع متاثر از دوران قبل است . در اين زمان زر دوزي روي پارچه هاي ابريشمي در کرمان رواج داشته و گيلان و طبرستان از مراکز مهم پرورش ابريشم و بافت پار چه هاي ابريشمي بوده اند .

صفويه

در سلسله صفويان شهر تبريز يکي از بزرگترين مراکز هنر و قالي بافي بود . در زمان سلطنت شاه عباس صنعت قالي بافي بسيار ترقي کرد . وي علاقه فراواني به فرش داشت و آن را تا مقام يک هنر ارتقاء داد . او دستور بافت فرش هاي نفيسي را داد و آنها را به مساجد سليمانيه و استانبول هديه کرد فرش معروف اردبيل 12 سال پس از سلطنت شاه طهماسب بافته شد امروزه فرش معروف اردبيل يکي از گنج هاي موزه ويکتوريا لندن محسوب مي گردد .

از فرشهاي معروف دوران صفويه مي توان به فرش شکارگاه اشاره کرد که امروزه در موزه شهر ميلان نگهداري مي شود . توجه شاهان صفويه به هنر فرش باعث رونق صنعت قالي گشت که باعث بافت فرشهاي نفيسي شد که امروزه تعداد زيادي از آن وجود دارد که نمونه هايي نيز در موزه فرش ايران موجود مي باشد .

فرش ايران در دوران قاجار تا امروز


پس از حمله افغانها به ايران و فروپاشي صفيه صنعت فرش نيز دچار رکود گشت در زمان نادر شاه نيز صنعت فرش نتوانست رونق قديمي خود را پيدا کند . اما در زمان نادر علي شهر هايي چون کرمان توانستند بر تداوم سنت فرش بافي ادامه دهند .

در پايان سده سيزدهم هجري با افزايش در خواست فرش از جانب کشورهاي اروپايي صنعت فرش رونق فراواني گرفت . در زمان قاجار فرش چنان مهم گشت که عنصر تزئيني و لازم در تمام مجالس و اجتماعات گشت . در سالهاي اخير نيز در شهر هاي زيادي اقدام به بافت فرش نمودن که از آن جمله مي توان به شهرهاي کرمان ، تبريز ، همدان ، اراک ، مشهد ، کردستان و .... نام برد.

در سالهاي اخير کشورهايي مانند ترکيه و چين اقدام به توليد فرش دستبافت کرده اند و با قيمتي ارزان تر سعي دارند که بتوانند در بازارهاي جهاني رقيب فرش ايراني گردنند اما با حمايت دولت از صنعت فرش ايراني که در سالهاي اخير جدي تر شده است همچنان فرش ايراني در جهان حرف اول را مي زند .

عنوان فرش ايراني


از نظر سبک محلي فرش ايراني داراي تنوع زيادي است مانند :


فرش شهري . فرش روستايي . فرش عشايري .


رنگ در فرش ايراني


رنگ در قالي و دست بافته هاي ديگر ايراني که حتي بعد از گذشت چند سده هنوز ثابت مانده است و در برابر عوامل جوي تغيرر محسوسي نداشته است زبانزد مردم جهان است .

رنگرزي در ايران به دوران ساسانيان بر مي گردد . بعد از اسلام رنگ و اسلوب رنگرزي در دوران اسلامي نيز ادامه يافت و ريشه هنر ساساني از بين نرفت .

رنگ الياف فرش را از برخي گياهان يا جانوران يا مواد معدني يا از ترکيب مواد شيميايي به دست مي آورند .


نقش در فرش ايراني


جنبه ناب زيبايي و هنري فرش ايران در نقش پردازي آن به طور بارز آشکار مي شود . نقشه فرش ايران با چشم به دل مي نشيند . در قالي ايراني جاي خالي و بي نقشي کمتر مي توان ديد .

با اين همه ، سهم عظيم هنرمندان فرش ايران در شکل گيري و تکامل فرش ؛ بارز و گران قدر است . آنان به راستي کوشاترين هنرمندان دنياي فرش ايراني هستند
 

اشتراک در خبرنامه

جهت دریافت کد تخفیف ماهیانه لطفاً ایمیل خود را وارد نمایید

ما را دنبال کنید